صنعت فولاد در سال ۲۰۲۶ وارد مرحلهای جدید از تحول شده است؛ مرحلهای که در آن انتشار کربن دیگر تنها یک شاخص زیستمحیطی محسوب نمیشود، بلکه به یکی از عوامل اثرگذار بر رقابتپذیری محصولات فولادی تبدیل شده است. اجرای فاز عملیاتی سازوکار تنظیم مرزی کربن اتحادیه اروپا (CBAM) از ابتدای سال ۲۰۲۶، نقطه عطفی در پیوند میان سیاستهای اقلیمی و تجارت بینالمللی فولاد به شمار میرود.
CBAM مکانیزم تنظیم مرزی کربن
بر اساس این سازوکار، واردکنندگان برخی کالاهای پرکربن از جمله فولاد موظف هستند میزان انتشار دیاکسیدکربن محصولات وارداتی را اعلام کرده و هزینه متناظر با آن را پرداخت کنند. در نتیجه، شدت انتشار کربن به تدریج در کنار کیفیت، قیمت و استانداردهای فنی، به یکی از معیارهای انتخاب تأمینکنندگان فولاد در بازارهای جهانی تبدیل شده است.
تمرکز فاز اول CBAM
نقش تولید آهن اسفنجی در کاهش انتشار کربن
در میان فناوریهای موجود برای کاهش انتشار گازهای گلخانهای، تولید آهن اسفنجی جایگاه ویژهای پیدا کرده است. در روش سنتی کوره بلند، زغالسنگ ککشو نقش اصلی را در احیای سنگآهن ایفا میکند؛ فرآیندی که با انتشار قابل توجه دیاکسیدکربن همراه است. در مقابل، فناوری احیای مستقیم با استفاده از گاز طبیعی و در آینده هیدروژن، امکان تولید آهن اسفنجی با شدت انتشار کمتر را فراهم میکند.
به همین دلیل، بسیاری از پروژههای جدید فولاد سبز در جهان بر پایه تولید آهن اسفنجی طراحی شدهاند. کشورهای خاورمیانه به دلیل دسترسی به منابع گاز طبیعی و ظرفیت بالای انرژی خورشیدی، در سالهای اخیر به یکی از مراکز مهم سرمایهگذاری در واحدهای احیای مستقیم تبدیل شدهاند. این روند در سال ۲۰۲۶ نیز ادامه یافته و بسیاری از طرحهای توسعهای جدید با هدف تولید آهن اسفنجی کمکربن تعریف شدهاند.
احیای مستقیم، ستون اصلی فولاد سبز
امروزه بخش مهمی از برنامههای تولید فولاد سبز بر ترکیب واحدهای احیای مستقیم و کورههای قوس الکتریکی استوار است. در این الگو، آهن اسفنجی به عنوان ماده اولیه وارد کوره قوس شده و فولاد با انتشار کربن کمتر تولید میشود. در صورت تأمین برق از منابع تجدیدپذیر و جایگزینی تدریجی هیدروژن به جای گاز طبیعی، میزان انتشار کربن میتواند به شکل قابل توجهی کاهش یابد.
این موضوع باعث شده است که سرمایهگذاری در فناوریهای احیای مستقیم از یک انتخاب فنی به یک ضرورت تجاری تبدیل شود. بسیاری از تولیدکنندگان فولاد برای حفظ دسترسی به بازارهای صادراتی، ناچار هستند علاوه بر ارتقای کیفیت محصولات، دادههای مرتبط با مصرف انرژی و انتشار کربن را نیز بهصورت دقیق اندازهگیری و مستندسازی کنند.
دادههای کربنی؛ مؤلفه جدید رقابت در صنعت فولاد
یکی از پیامدهای مهم اجرای CBAM، افزایش اهمیت سامانههای پایش و گزارشدهی انتشار کربن است. در گذشته مشخصات فنی محصولات فولادی عمدتاً شامل ترکیب شیمیایی، خواص مکانیکی و استانداردهای تولید بود، اما اکنون ردپای کربنی نیز به تدریج در حال تبدیل شدن به بخشی از اطلاعات مورد نیاز مشتریان و نهادهای نظارتی است.
در چنین شرایطی، شرکتهایی که بتوانند انتشار کربن محصولات خود را بهطور دقیق اندازهگیری و مدیریت کنند، از مزیت بیشتری برای حضور در بازارهای بینالمللی برخوردار خواهند بود. به همین دلیل، دیجیتالیسازی فرایندها، حسابداری کربن و مدیریت انرژی به بخش مهمی از راهبردهای توسعه صنعت فولاد تبدیل شده است.
فرصتها و چالشهای CBAM برای صنعت فولاد ایران
برای صنعت فولاد ایران، اجرای CBAM همزمان فرصتها و چالشهای جدیدی ایجاد کرده است. سهم بالای تولید آهن اسفنجی مبتنی بر گاز طبیعی در زنجیره فولاد کشور میتواند از منظر شدت انتشار کربن، مزیتی بالقوه در مقایسه با بسیاری از واحدهای مبتنی بر کوره بلند ایجاد کند. از سوی دیگر، توسعه زیرساختهای اندازهگیری و گزارشدهی کربن، دسترسی به فناوریهای نوین و حفظ ارتباط با بازارهای بینالمللی از جمله الزامات بهرهبرداری از این مزیت در سالهای آینده خواهد بود.
با توجه به روندهای جاری، به نظر میرسد CBAM و تولید آهن اسفنجی در سالهای پیش رو بیش از گذشته به یکدیگر گره بخورند و نقش تعیینکنندهای در شکلدهی به نقشه جدید تجارت جهانی فولاد ایفا کنند.
برای اطلاع از قیمت روزانه آهن اسفنجی در بازار ایران به صفحه قیمت آهن اسفنجی مراجعه فرمایید.
همچنین قیمت روزانه محصولات در کانال تلگرام و اینستاگرام اسپاد فولاد منتشر میشود.
