شرکت فولاد تاراز چهارمحال یکی از مجموعه‌های شناخته‌شده صنعت ورق‌های فولادی پوشش‌دار در ایران است. این کارخانه با تولید ورق گالوانیزه و ورق گالوالوم، در تأمین نیاز صنایع مصرف‌کننده محصولات پوشش‌دار نقش داشته است. تاراز پس از ادغام با شرکت ورق خودرو چهارمحال و بختیاری در دی‌ماه ۱۴۰۳، در ساختار این شرکت به فعالیت خود ادامه داد و خط تولید آن در آمارهای گروهی با عنوان خط شماره ۲ شناخته می‌شود.

تاریخچه و موقعیت کارخانه فولاد تاراز چهارمحال

شرکت صنایع ورق‌های پوشش‌دار تاراز چهارمحال در سال ۱۳۸۷ تأسیس شد. عملیات اجرایی پروژه در تیرماه ۱۳۹۰ آغاز شد و کارخانه در دی‌ماه ۱۳۹۴ به بهره‌برداری رسید. این مجموعه در شهرک صنعتی شهرکرد، استان چهارمحال و بختیاری قرار دارد و فعالیت آن بر تولید ورق‌های فولادی با پوشش محافظ متمرکز بوده است.

تاراز در سال‌های فعالیت خود، با تولید ورق‌های گالوانیزه و گالوالوم و معرفی محصولات دارای پوشش‌های سطحی ویژه، جایگاهی در بازار ورق‌های پوشش‌دار به دست آورد. این محصولات در صنایعی مانند ساختمان‌سازی، تولید تجهیزات فلزی و ساخت لوازم خانگی کاربرد دارند.

در ۳۰ دی‌ماه ۱۴۰۳، مجمع عمومی فوق‌العاده مشترک شرکت فولاد تاراز چهارمحال و شرکت ورق خودرو چهارمحال و بختیاری، ادغام تاراز در شرکت ورق خودرو را تصویب کرد. پس از این تغییر ساختاری، بررسی فعالیت‌های مجموعه باید با توجه به ساختار جدید و تفکیک اطلاعات خط تولید تاراز از آمار کل شرکت ورق خودرو انجام شود.

ظرفیت تولید و خط گالوانیزه فولاد تاراز

ظرفیت اسمی خط گالوانیزه گرم تاراز در منابع تخصصی حدود ۲۶۰ هزار تن در سال گزارش شده است. این رقم به ظرفیت طراحی‌شده خط مربوط می‌شود و لزوماً میزان تولید واقعی سالانه را نشان نمی‌دهد. میزان تولید عملیاتی به شرایط بهره‌برداری، تأمین مواد اولیه و برنامه تولید بستگی دارد.

پس از ادغام دو شرکت، آمار تولید آن‌ها به‌صورت تجمیعی نیز منتشر شده است. طبق اعلام مدیرعامل شرکت ورق خودرو چهارمحال و بختیاری، مجموع تولید محصولات فولادی دو خط در سال ۱۴۰۳ به ۴۶۶ هزار تن رسید؛ بنابراین، این رقم را نباید ظرفیت یا تولید اختصاصی خط تاراز در نظر گرفت.

فرایند تولید ورق گالوانیزه در کارخانه تاراز

فرایند گالوانیزه گرم با هدف ایجاد پوشش محافظ روی سطح ورق فولادی انجام می‌شود. در این روش، نوار فولادی پس از آماده‌سازی سطح و عبور از مراحل حرارتی، وارد حمام مذاب روی می‌شود. سپس تجهیزات خط، میزان پوشش را تنظیم می‌کنند تا ورق با ویژگی‌های موردنیاز به مرحله خنک‌کاری و تکمیل برسد.

گالوانیزه گرم پیوسته

در خط گالوانیزه گرم پیوسته، ورق فولادی به‌صورت نوار از مراحل مختلف تولید عبور می‌کند. آماده‌سازی سطح، عملیات حرارتی، عبور از حمام روی و تنظیم ضخامت پوشش از مراحل اصلی این فرایند هستند. در پایان نیز ورق خنک و به شکل کلاف آماده عرضه می‌شود.

پوشش روی با ایجاد مانع فیزیکی و حفاظت الکتروشیمیایی، از فولاد پایه در برابر خوردگی محافظت می‌کند. کیفیت محصول به عواملی مانند وضعیت سطح ورق، یکنواختی پوشش، جرم پوشش و خواص مکانیکی ورق پایه وابسته است.

کنترل کیفیت و ویژگی‌های سطح ورق

ویژگی‌های سطحی ورق گالوانیزه در کاربردهای صنعتی اهمیت زیادی دارند. ظاهر پوشش، یکنواختی سطح و میزان عیوب قابل مشاهده می‌توانند بر کیفیت محصول در مراحل بعدی تولید اثر بگذارند. این موضوع به‌ویژه در کاربردهایی که سطح ورق در محصول نهایی دیده می‌شود، اهمیت بیشتری دارد.

الگوی بلوری پوشش روی که در صنعت با عنوان «گل» شناخته می‌شود، یکی از ویژگی‌های ظاهری ورق گالوانیزه است. بااین‌حال، ارزیابی کیفیت محصول تنها با مشاهده سطح امکان‌پذیر نیست و باید مشخصات پوشش، خواص مکانیکی و الزامات کاربرد نهایی نیز بررسی شوند.

محصولات فولاد تاراز چهارمحال

محصولات شناخته‌شده تاراز در گروه ورق‌های فولادی پوشش‌دار قرار می‌گیرند. ورق گالوانیزه و ورق گالوالوم از محصولات مرتبط با این مجموعه هستند و هرکدام با توجه به نوع پوشش، ویژگی‌های متفاوتی در برابر خوردگی و شرایط محیطی دارند. وضعیت عرضه جاری و مشخصات قابل سفارش محصولات باید با اطلاعات فنی روز شرکت ورق خودرو چهارمحال و بختیاری تطبیق داده شود.

ورق گالوانیزه گرم

ورق گالوانیزه گرم از پوشش روی برای افزایش مقاومت ورق فولادی در برابر خوردگی استفاده می‌کند. این محصول در ساخت تجهیزات فلزی، سازه‌های ساختمانی، لوازم خانگی و برخی قطعات صنعتی کاربرد دارد. انتخاب گرید مناسب به ضخامت ورق پایه، جرم پوشش، خواص مکانیکی و شرایط محیطی بستگی دارد.

در منابع بازار، ضخامت حدود ۰٫۳ تا ۲ میلی‌متر برای برخی ورق‌های گالوانیزه تاراز گزارش شده است. این بازه را نمی‌توان مشخصات قطعی تمام محصولات دانست؛ زیرا ضخامت و سایر ویژگی‌های قابل سفارش باید از روی مشخصات فنی معتبر و اطلاعات عرضه روز تأیید شوند.

ورق گالوانیزه با پوشش TOC

ورق گالوانیزه دارای پوشش TOC از محصولات معرفی‌شده تاراز بوده است. این نوع محصول علاوه بر پوشش فلزی روی، از پوشش تکمیلی برخوردار می‌شود که می‌تواند برخی ویژگی‌های سطحی ورق را بهبود دهد. خاصیت ضد اثر انگشت و قابلیت بهبود روانکاری سطح، از ویژگی‌هایی است که در معرفی این محصول مطرح شده‌اند.

خاصیت ضد اثر انگشت به کاهش نمایان‌شدن آثار تماس دست روی سطح کمک می‌کند. روانکاری سطح نیز می‌تواند در برخی عملیات شکل‌دهی و جابه‌جایی ورق مفید باشد. عملکرد این پوشش به ترکیب و شرایط اعمال آن بستگی دارد؛ بنابراین، مشخصات دقیق محصول باید بر اساس مستندات فنی همان گرید ارزیابی شود.

ورق گالوالوم

ورق گالوالوم نوعی ورق فولادی با پوشش آلیاژی آلومینیوم، روی و سیلیکون است. ترکیب متداول این پوشش شامل حدود ۵۵ درصد آلومینیوم، ۴۳٫۵ درصد روی و ۱٫۵ درصد سیلیکون است. آلومینیوم به مقاومت پوشش در برابر اکسیداسیون کمک می‌کند و روی نیز در حفاظت از فولاد پایه نقش دارد. سیلیکون به کنترل تشکیل لایه آلیاژی در فصل مشترک پوشش و فولاد کمک می‌کند.

این نوع پوشش در کاربردهایی که مقاومت در برابر خوردگی و شرایط حرارتی اهمیت دارد، مورد توجه است. ورق گالوالوم می‌تواند در برخی کاربردهای ساختمانی و صنعتی به کار رود؛ بااین‌حال، انتخاب آن باید بر اساس شرایط محیطی، نوع کاربرد و مشخصات فنی محصول انجام شود.

استانداردها و کنترل کیفیت ورق‌های تاراز

کیفیت ورق‌های پوشش‌دار به ویژگی‌های ورق پایه، یکنواختی پوشش و عملکرد محصول در کاربرد نهایی وابسته است. بررسی ضخامت و جرم پوشش، چسبندگی لایه محافظ، خواص مکانیکی و وضعیت ظاهری از موارد مهم در ارزیابی این محصولات هستند. در کاربردهای خودرویی و تولید لوازم خانگی، شکل‌پذیری و کیفیت سطح نیز اهمیت ویژه‌ای دارند.

استاندارد EN 10346 از استانداردهای شناخته‌شده برای محصولات تخت فولادی با پوشش فلزی پیوسته به روش غوطه‌وری گرم است. انطباق هر محصول با این استاندارد باید بر اساس گواهی فنی یا مستندات کنترل کیفیت همان محصول تأیید شود؛ زیرا اشاره به یک استاندارد به‌تنهایی، انطباق همه محصولات شرکت را ثابت نمی‌کند.

طرح‌های توسعه و چشم‌انداز محصولات فولاد تاراز

توسعه محصولات تخصصی و ارتقای ویژگی‌های ورق‌های پوشش‌دار می‌تواند به افزایش ارزش افزوده و تقویت جایگاه این مجموعه در زنجیره تأمین صنایع پایین‌دستی کمک کند. تنوع‌بخشی به محصولات گالوانیزه، بهبود ویژگی‌های سطحی و بررسی پوشش‌های پیشرفته‌تر از مسیرهای مهم توسعه در صنعت ورق‌های پوشش‌دار به شمار می‌روند.

در برنامه‌های مطالعاتی مطرح‌شده برای توسعه سبد محصولات تاراز، امکان تولید ورق‌های دارای پوشش آلیاژی پیشرفته مانند ZAM نیز مورد توجه قرار گرفته است. این پوشش از روی، آلومینیوم و منیزیم تشکیل می‌شود و به دلیل قابلیت‌های حفاظتی در برابر خوردگی، می‌تواند برای برخی کاربردهای صنعتی و ساختمانی مناسب باشد. بااین‌حال، طرح مطالعاتی را نباید با راه‌اندازی خط تولید یا عرضه تجاری محصول یکسان دانست؛ وضعیت اجرای این برنامه به تأیید رسمی شرکت نیاز دارد.

در سطح گروه فولاد مبارکه نیز توسعه ظرفیت تولید ورق‌های گالوانیزه خودرویی دنبال شده است. از جمله این پروژه‌ها، طرح خط شماره ۲ گالوانیزه خودرویی شرکت ورق خودرو بود که عملیات اجرایی آن در آبان ۱۴۰۲ آغاز شد و ظرفیت برنامه‌ریزی‌شده آن ۴۵۰ هزار تن در سال اعلام شد. این پروژه را باید از ظرفیت خط قدیمی تاراز تفکیک کرد و وضعیت نهایی بهره‌برداری آن را بر اساس آخرین گزارش‌های رسمی سنجید.

تمرکز بر محصولات با ارزش افزوده بیشتر، پاسخ‌گویی به نیاز صنایع خودروسازی و لوازم خانگی و تقویت توان رقابتی در بازار ورق‌های پوشش‌دار، از زمینه‌های مهم توسعه این حوزه هستند. تحقق این اهداف به پیشرفت پروژه‌ها، تصمیم‌های سرمایه‌گذاری و شرایط بازار وابسته است.

جایگاه فولاد تاراز در زنجیره تولید ورق فولادی

فعالیت تاراز در حوزه محصولات پوشش‌دار قرار داشته است؛ یعنی ورق فولادی پایه با اعمال پوشش محافظ به محصولی با مقاومت بیشتر در برابر خوردگی تبدیل می‌شود. این مرحله با تولید فولاد خام، ذوب یا ریخته‌گری شمش تفاوت دارد و بخشی از مراحل تکمیلی زنجیره تولید ورق فولادی به شمار می‌رود.

ورق‌های پوشش‌دار در ادامه زنجیره تولید به‌عنوان ماده اولیه برای ساخت قطعات، بدنه تجهیزات، لوازم خانگی و محصولات ساختمانی استفاده می‌شوند. ضخامت، نوع پوشش، کیفیت سطح و خواص مکانیکی، کاربرد نهایی هر ورق را مشخص می‌کنند. ادغام تاراز با شرکت ورق خودرو نیز زمینه مدیریت یکپارچه‌تر ظرفیت‌های تولید محصولات گالوانیزه را در ساختار جدید فراهم کرده است.