طرحهای توسعه صنعت فولاد در سالهای اخیر با هدف تکمیل زنجیره تولید، افزایش ظرفیت واحدهای معدنی و فولادی و ایجاد توازن میان حلقههای مختلف زنجیره اجرا میشوند. بررسی طرحهای قابل تحقق در افق ۱۴۰۷ نشان میدهد پروژههای متعددی در بخشهای کنسانتره سنگآهن، گندله، آهن اسفنجی و فولاد میانی در حال پیشرفت هستند. بهرهبرداری از این پروژهها میتواند ظرفیت تولید زنجیره فولاد کشور را به میزان قابل توجهی افزایش دهد.
در این بررسی، طرحهایی در نظر گرفته شدهاند که با توجه به پیشرفت فیزیکی و ظرفیت تولید، احتمال بیشتری برای تحقق آنها تا افق ۱۴۰۷ وجود دارد.
این پروژهها بخش مهمی از مسیر افزایش ظرفیت تولید فولاد کشور را تشکیل میدهند؛ مسیری که از فرآوری سنگآهن و تولید کنسانتره و گندله آغاز میشود و با تولید آهن اسفنجی و فولاد میانی ادامه پیدا میکند. البته تحقق ظرفیتهای پیشبینیشده به عوامل مختلفی بستگی دارد.
کنسانتره سنگ آهن در طرحهای توسعه صنعت فولاد
تولید کنسانتره سنگآهن نخستین حلقه مهم در زنجیره فرآوری سنگآهن محسوب میشود. افزایش ظرفیت این بخش، خوراک مورد نیاز واحدهای گندلهسازی و در ادامه واحدهای تولید آهن اسفنجی را تأمین خواهد کرد.
در طرحهای توسعهای این بخش، چندین پروژه با ظرفیتهای قابل توجه در حال اجرا هستند و پروژههایی که پیشرفت فیزیکی مناسب و ظرفیت تولید بالاتر از ۵۰۰ هزار تن در سال دارند، اهمیت بیشتری در تحقق اهداف افق ۱۴۰۷ پیدا میکنند.
جدول طرحهای در دست اجرای کنسانتره سنگ آهن در افق ۱۴۰۷ را میتوانید در جدول زیر ببینید.
| نام واحد | استان | ظرفیت (م.ت) | بهره برداری |
|---|---|---|---|
| فولاد آلیاژی پاسارگاد | فارس | ۲.۵ | ۱۴۰۷ |
| تهیه و تولید مواد معدنی شرق فولاد خراسان | خراسان رضوی | ۲.۵ | ۱۴۰۷ |
| توسعه معدنی و صنعتی صبانور | کردستان و همدان | ۲.۵ | ۱۴۰۶ |
| آریا جنوب ایرانیان | یزد و کرمان | ۲.۵ | ۱۴۰۷ |
| اپال پارسیان سنگان | خراسان رضوی | ۲.۴ | ۱۴۰۵ |
| معدنی و صنعتی گل گهر | کرمان | ۲.۱ | ۱۴۰۵ |
| فولاد رشتخوار | خراسان رضوی | ۰.۶ | ۱۴۰۵ |
| صبانور ایرانیان | همدان | ۰.۶ | ۱۴۰۷ |
طرحهای مهم کنسانتره سنگ آهن
در استان فارس، طرح کنسانتره شرکت فولاد آلیاژی پاسارگاد با ظرفیت ۲.۵ میلیون تن در سال قرار دارد که بهرهبرداری از آن برای سال ۱۴۰۷ پیشبینی میشود.
در خراسان رضوی نیز طرح شرکت تهیه و تولید مواد معدنی شرق فولاد خراسان با ظرفیت ۲.۵ میلیون تن در افق ۱۴۰۷ قرار گرفته است. همچنین طرح اپال پارسیان سنگان با ظرفیت ۲.۴ میلیون تن، از پروژههای مهم منطقه سنگان محسوب میشود و بهرهبرداری آن در سال ۱۴۰۵ انجام میشود. بر اساس اطلاعات منتشرشده، پیشرفت فیزیکی این پروژه از ۷۴ درصد عبور کرده است.
در غرب کشور، طرح شرکت توسعه معدنی و صنعتی صبانور با ظرفیت ۲.۵ میلیون تن در استانهای کردستان و همدان و با افق بهرهبرداری ۱۴۰۶ قرار دارد. این پروژه که با عنوان کنسانتره گلالی نیز شناخته میشود، از طرحهای اصلی توسعهای صبانور به شمار میرود.
در استانهای یزد و کرمان، طرح شرکت آریا جنوب ایرانیان با ظرفیت ۲.۵ میلیون تن برای سال ۱۴۰۷ پیشبینی شده است. در کرمان نیز طرح شرکت معدنی و صنعتی گلگهر با ظرفیت ۲.۱ میلیون تن و زمان بهرهبرداری ۱۴۰۵ در این فهرست قرار دارد.
دو پروژه دیگر این بخش شامل فولاد رشتخوار در خراسان رضوی و صبانور ایرانیان در استان همدان هستند که هر یک ظرفیتی معادل ۶۰۰ هزار تن در سال دارند. بهرهبرداری از طرح فولاد رشتخوار برای سال ۱۴۰۵ و طرح صبانور ایرانیان برای سال ۱۴۰۷ پیشبینی شده است.
با بهرهبرداری از این واحدها ظرفیت تولید کنسانتره افزایش پیدا میکند و خوراک مورد نیاز حلقههای بعدی زنجیره، بهویژه واحدهای گندلهسازی، تقویت خواهد شد.
گندله سنگ آهن در طرحهای توسعه صنعت فولاد
گندلهسازی حلقه واسط میان تولید کنسانتره و آهن اسفنجی است و توسعه ظرفیت آن میتواند به ایجاد توازن بیشتر میان تولید کنسانتره و واحدهای احیای مستقیم کمک کند.
در افق ۱۴۰۷، چندین طرح گندلهسازی با ظرفیتهای مختلف در کشور در حال اجرا هستند که بخشی از آنها از پیشرفت فیزیکی مناسبی برخوردارند و در صورت تأمین منابع مالی و زیرساختهای مورد نیاز، امکان بهرهبرداری از آنها در سالهای پیش رو وجود خواهد داشت.
جدول طرحهای در دست اجرای گندله سنگ آهن در افق ۱۴۰۷ را میتوانید در جدول زیر ببینید.
| نام واحد | استان | ظرفیت(م.ت) | بهره برداری |
|---|---|---|---|
| صنایع فولاد کاوه شرق | خراسان رضوی | ۵ | ۱۴۰۷ |
| صنعتی و معدنی گهر فرزانگان خرامه | فارس | ۲.۵ | ۱۴۰۵ |
| گندله سازی مادکوش | هرمزگان | ۲.۵ | ۱۴۰۵ |
| غدیر نی ریز | فارس | ۲.۵ | ۱۴۰۷ |
| معدنی و صنعتی گل گهر | کرمان | ۲ | ۱۴۰۷ |
| فولاد رشتخوار | خراسان رضوی | ۱.۲ | ۱۴۰۷ |
| توسعه معدنی و صنعتی صبانور | کردستان | ۱ | ۱۴۰۷ |
| فولاد کاوان حامی ایرانیان | کردستان | ۰.۸ | ۱۴۰۷ |
| آروند نوین رشتخوار | خراسان جنوبی | ۰.۶ | ۱۴۰۵ |
مهمترین طرحهای در دست اجرای تولید گندله
سه طرح صنعتی و معدنی گهر فرزانگان خرامه در استان فارس، گندلهسازی مادکوش در هرمزگان و غدیر نیریز در فارس، هر یک ظرفیت ۲.۵ میلیون تن در سال دارند. در مورد پروژه خرامه، گزارشهای منتشرشده از پیشرفت بیش از ۶۲ درصدی پروژه و ایجاد بیش از ۴۵۰ شغل مستقیم پس از بهرهبرداری حکایت دارد. طرح گندلهسازی غدیر نیریز نیز با ظرفیت ۲.۵ میلیون تن در سال ۱۴۰۰ کلنگزنی شد و در چارچوب برنامه تکمیل زنجیره فولاد این مجتمع دنبال میشود.
پس از این پروژهها، طرح معدنی و صنعتی گلگهر در کرمان با ظرفیت ۲ میلیون تن، فولاد رشتخوار در خراسان رضوی با ظرفیت ۱.۲ میلیون تن، توسعه معدنی و صنعتی صبانور در کردستان با ظرفیت یک میلیون تن و فولاد کاوان حامی ایرانیان در کردستان با ظرفیت ۸۰۰ هزار تن قرار گرفتهاند.
همچنین طرح آروند نوین رشتخوار با ظرفیت ۶۰۰ هزار تن در فهرست طرحهای قابل تحقق قرار گرفت و زمان بهرهبرداری آن ۱۴۰۵ خواهد بود. با این حال، اطلاعات رسمی شرکت، بهرهبرداری واحدی با همین ظرفیت را در فروردین ۱۴۰۰ اعلام کرده است؛ بنابراین، وضعیت این ردیف یا سال بهرهبرداری آن نیازمند تطبیق و بازبینی با مبنای اطلاعات مورد استفاده در فهرست است.
آهن اسفنجی در طرحهای توسعه صنعت فولاد
آهن اسفنجی یکی از مهمترین حلقههای زنجیره فولاد کشور است و نقش مستقیمی در تأمین خوراک واحدهای فولادسازی دارد. افزایش ظرفیت این بخش میتواند بخشی از نیاز واحدهای فولاد میانی را پوشش دهد و ظرفیت تولید در حلقههای بعدی زنجیره را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
در بررسی طرحهای توسعه آهن اسفنجی، پروژههایی با پیشرفت فیزیکی بیش از ۳۰ درصد و ظرفیت تولید بالاتر از ۵۰۰ هزار تن در سال در نظر گرفته شدهاند. این پروژهها در مناطق مختلف کشور پراکندهاند و برخی از آنها به مراحل پایانی اجرا نزدیک شدهاند.
جدول طرحهای در دست اجرای آهن اسفنجی در افق ۱۴۰۷ را میتوانید در جدول زیر ببینید.
| نام واحد | استان | ظرفیت(م.ت) | بهره برداری |
|---|---|---|---|
| معدنی و صنعتی گهر زمین | کرمان | ۳.۴ | ۱۴۰۵ |
| مجتمع پایسته فولاد مالک اشتر | هرمزگان | ۲ | ۱۴۰۶ |
| فولاد بوتیای ایرانیان | کرمان | ۱.۸ | ۱۴۰۵ |
| فولاد تربت حیدریه | خراسان رضوی | ۱.۸ | ۱۴۰۷ |
| صبا فولاد خلیج فارس | هرمزگان | ۱.۸ | ۱۴۰۷ |
| فولاد هرمزگان | هرمزگان | ۱.۷ | ۱۴۰۵ |
| ستاره سیمین هرمز | هرمزگان | ۱.۷ | ۱۴۰۷ |
| معدنی و صنعت آهن و فولاد بافق | یزد | ۱.۷ | ۱۴۰۷ |
| توسعه طلوع تجارت خلیج فارس | کرمان | ۱.۷ | ۱۴۰۵ |
| فولاد آلیاژی مرکزی بافق | یزد | ۱.۷ | ۱۴۰۷ |
| فولاد مکران | سیستان و بلوچستان | ۱.۶ | ۱۴۰۶ |
| فولاد کردستان | کردستان | ۱.۶ | ۱۴۰۷ |
| آهن و فولاد سرمد ابرکوه | یزد | ۱.۲ | ۱۴۰۷ |
| آهن و فولاد الماس آرتاویل | اردبیل | ۱.۱ | ۱۴۰۷ |
| فولاد اقلید پارس | فارس | ۱.۱ | ۱۴۰۷ |
| کاوه جنوب کیش | هرمزگان | ۱ | ۱۴۰۶ |
بزرگترین پروژههای آهن اسفنجی
در میان طرحهای توسعه صنعت فولاد در بخش آهن اسفنجی، بیشترین ظرفیت به شرکت معدنی و صنعتی گهر زمین در استان کرمان اختصاص دارد که ظرفیت آن ۳.۴ میلیون تن در سال است.
پس از آن، مجتمع پایسته فولاد مالک اشتر در هرمزگان با ظرفیت ۲ میلیون تن قرار دارد. همچنین فولاد بوتیای ایرانیان در کرمان، فولاد تربت حیدریه در خراسان رضوی و صبا فولاد خلیج فارس در هرمزگان، هر یک دارای ظرفیت ۱.۸ میلیون تن در سال هستند.
ظرفیت هر یک از طرحهای فولاد هرمزگان، ستاره سیمین هرمز، معدنی و صنعتی آهن و فولاد بافق، توسعه طلوع تجارت خلیج فارس و فولاد آلیاژی مرکزی بافق نیز ۱.۷ میلیون تن در سال است.
فولاد مکران در سیستان و بلوچستان و فولاد کردستان هر یک با ظرفیت ۱.۶ میلیون تن، آهن و فولاد سرمد ابرکوه با ظرفیت ۱.۲ میلیون تن و آهن و فولاد الماس آرتاویل و فولاد اقلید پارس هر یک با ظرفیت ۱.۱ میلیون تن قرار دارند. فولاد کاوه جنوب کیش نیز با ظرفیت یک میلیون تن در این فهرست حضور دارد.
پراکندگی جغرافیایی طرح های آهن اسفنجی
از نظر جغرافیایی، هرمزگان با پنج طرح و مجموع ظرفیت ۸.۲ میلیون تن بیشترین سهم را در اختیار دارد. پس از آن، کرمان با سه طرح و مجموع ظرفیت ۷ میلیون تن قرار گرفته و یزد نیز با سه طرح، در مجموع ۴.۶ میلیون تن ظرفیت خواهد داشت.
خراسان رضوی، سیستان و بلوچستان، کردستان، اردبیل و فارس نیز هر کدام میزبان یک طرح در این مجموعه هستند.
از نظر زمانبندی نیز بهرهبرداری از طرحهای گهرزمین، فولاد بوتیای ایرانیان، فولاد هرمزگان و توسعه طلوع تجارت خلیج فارس برای سال ۱۴۰۵، و طرحهای مجتمع پایسته فولاد مالک اشتر، فولاد مکران و کاوه جنوب کیش برای سال ۱۴۰۶ هدفگذاری شده است؛ سایر پروژهها عمدتاً در افق ۱۴۰۷ برنامهریزی شدهاند.
در میان این طرحها، پروژه فولاد مکران در چابهار با ظرفیت ۱.۶ میلیون تن در قالب مگامدول احیای مستقیم و تولید بریکت گرم (HBI) تعریف میشود.
پروژه آهن اسفنجی الماس آرتاویل در اردبیل نیز با ظرفیت ۱ میلیون تن، در شمار طرحهای پیشران توسعه فولاد کشور قرار میگیرد.
پروژه فولاد کردستان با ظرفیت ۱.۶ میلیون تن در بیجار نیز بخشی از برنامه توسعه زنجیره فولاد در غرب کشور است. همچنین ظرفیت یک میلیون تنی فولاد کاوه جنوب کیش مربوط به طرح توسعه مدول سوم احیای مستقیم است.
برای اطلاع از قیمت روزانه آهن اسفنجی در بازار ایران به صفحه قیمت آهن اسفنجی مراجعه فرمایید.
طرحهای توسعه فولاد میانی در افق ۱۴۰۷
فولاد میانی آخرین حلقه پیش از ورود محصولات فولادی به مراحل نورد و تولید محصولات نهایی است و شامل محصولاتی مانند شمش فولادی (بیلت و بلوم) و تختال فولادی (اسلب) میشود. توسعه ظرفیت این بخش باید متناسب با ظرفیت تولید آهن اسفنجی و سایر حلقههای زنجیره انجام شود.
این پروژهها در استانهای کرمان، اصفهان، کردستان، خراسان جنوبی، آذربایجان شرقی، یزد، هرمزگان و خوزستان قرار دارند و بخش مهمی از برنامه افزایش ظرفیت فولادسازی و تکمیل زنجیره تولید در کشور را تشکیل میدهند.
جدول طرحهای در دست اجرای فولاد میانی در افق ۱۴۰۷ را میتوانید در جدول زیر ببینید.
| نام واحد | استان | ظرفیت(م.ت) | بهره برداری |
|---|---|---|---|
| توسعه آهن و فولاد گل گهر | کرمان | ۳ | ۱۴۰۵ |
| فولاد کویر | اصفهان | ۱.۲ | ۱۴۰۶ |
| فولاد کردستان | کردستان | ۱ | ۱۴۰۷ |
| فولاد قائنات | خراسان جنوبی | ۰.۸ | ۱۴۰۵ |
| فولاد میانه | آذربایجان شرقی | ۰.۸ | ۱۴۰۵ |
| آهن و فولاد بافق | یزد | ۰.۸ | ۱۴۰۷ |
| آهن و فولاد سرمد ابرکوه | یزد | ۰.۶ | ۱۴۰۷ |
| فولاد هرمزگان | هرمزگان | ۰.۵ | ۱۴۰۶ |
| فولاد زاگرس اندیمشک | خوزستان | ۰.۴ | ۱۴۰۷ |
مهم ترین پروژه های فولاد میانی
بزرگترین طرح این مجموعه در استان کرمان قرار دارد: توسعه آهن و فولاد گلگهر با ظرفیت ۳ میلیون تن در سال که بهرهبرداری از آن برای سال ۱۴۰۵ پیشبینی شده است. کارخانه فولادسازی و نورد گرم این شرکت در منطقه سیرجان احداث میشود و ظرفیت تولید سالانه ۳ میلیون تن محصول را هدفگذاری کرده است.
در استان اصفهان، فولاد کویر با ظرفیت ۱.۲ میلیون تن برای بهرهبرداری در سال ۱۴۰۶ پیشبینی میشود. فولاد کردستان نیز با ظرفیت یک میلیون تن و افق بهرهبرداری ۱۴۰۷ در این فهرست قرار دارد. همچنین فولاد قائنات در خراسان جنوبی و فولاد میانه در آذربایجان شرقی، هر یک با ظرفیت ۸۰۰ هزار تن، از دیگر پروژههای این بخش هستند.
در استان یزد، آهن و فولاد بافق با ظرفیت ۸۰۰ هزار تن و آهن و فولاد سرمد ابرکوه با ظرفیت ۶۰۰ هزار تن، هر دو برای سال ۱۴۰۷ پیشبینی شدهاند. پروژه فولادسازی سرمد ابرکوه در کنار طرح احیای مستقیم ۱.۲ میلیون تنی در دست اجراست و این دو پروژه بهصورت همزمان و با هدف تکمیل زنجیره تولید دنبال میشوند.
فولاد هرمزگان نیز با ظرفیت ۵۰۰ هزار تن و زمان بهرهبرداری ۱۴۰۶ در این فهرست قرار دارد و این پروژه در چارچوب برنامه توسعه ظرفیتهای تولیدی شرکت تعریف شده است.
فولاد زاگرس اندیمشک در استان خوزستان با ظرفیت ۴۰۰ هزار تن و پیشبینی بهرهبرداری در سال ۱۴۰۷ قرار دارد. این پروژه برای تولید بیلت فولادی طراحی شده و ظرفیت آن در طرح توسعه میتواند تا ۸۰۰ هزار تن افزایش پیدا کند.
برای اطلاع از قیمت روزانه شمش فولادی در بازار ایران به صفحه قیمت شمش فولادی مراجعه فرمایید.
واحدهای در دست اجرای زنجیره فولاد تا افق ۱۴۰۷
بررسی طرحهای توسعه صنعت فولاد در چهار حلقه اصلی زنجیره فولاد نشان میدهد که افزایش ظرفیت به واحدهای فولادسازی محدود نشده و از بخش مواد اولیه تا تولید فولاد میانی را دربر گرفته است. بیشترین ظرفیت تجمیعی در میان چهار بخش مورد بررسی به آهن اسفنجی اختصاص دارد؛ ۱۶ طرح این بخش در مجموع حدود ۲۶.۹ میلیون تن ظرفیت سالانه ایجاد خواهند کرد.
در بخش فولاد میانی نیز ۹ پروژه با مجموع ظرفیت اسمی حدود ۹.۱ میلیون تن در سال در حال اجرا هستند. در مجموع، ظرفیت اسمی جدید این چهار بخش به بیش از ۶۹.۸ میلیون تن میرسد. البته این رقم صرفاً حاصل جمع ظرفیت اسمی طرحهای منتخب در چهار حلقه است و نباید آن را معادل ظرفیت خالص و مستقلی دانست که مستقیماً به بازار عرضه خواهد شد، زیرا حلقههای مختلف زنجیره فولاد به یکدیگر وابستهاند.
از نظر جغرافیایی نیز پروژهها در مناطق مختلف کشور پراکنده شدهاند و استانهای کرمان، هرمزگان، خراسان رضوی، یزد، فارس، کردستان و سایر مناطق، هر یک بخشی از ظرفیتهای جدید زنجیره را در اختیار دارند. این پراکندگی، در کنار افزایش ظرفیت تولید، میتواند به توسعه صنعتی مناطق مختلف و شکلگیری زنجیرههای فولادی منطقهای کمک کند.
عوامل مؤثر بر تحقق طرحهای توسعه صنعت فولاد
در این مقاله، طرحهایی با پیشرفت فیزیکی بیش از ۳۰ درصد و ظرفیت تولید قابل توجه مورد توجه قرار گرفتهاند، اما پیشرفت فیزیکی بهتنهایی نمیتواند تحقق زمانبندی اعلامشده برای بهرهبرداری را تضمین کند. عوامل مختلفی میتوانند زمان تکمیل و راهاندازی این واحدها را تغییر دهند. در طرحهای توسعه صنعت فولاد، تأمین مالی، زیرساخت، تجهیزات و تداوم عملیات اجرایی از جمله عواملی هستند که باید در کنار میزان پیشرفت فیزیکی پروژه مورد توجه قرار گیرند.
تأمین مالی و زیرساخت
یکی از مهمترین عوامل در ادامه اجرای طرحهای توسعه صنعت فولاد، تأمین مالی است. تأخیر در تأمین منابع میتواند خرید تجهیزات، اجرای عملیات و تکمیل بخشهای باقیمانده را به تعویق بیندازد. از سوی دیگر، تأمین تجهیزات اهمیت زیادی دارد؛ زیرا ساخت و تحویل برخی ماشینآلات و تجهیزات تخصصی ممکن است زمان زیادی نیاز داشته باشد.
تکمیل زیرساختهای انرژی، آب و حملونقل نیز نقش مهمی در راهاندازی واحدها دارد. واحدهای تولید آهن اسفنجی به گاز طبیعی وابستگی بالایی دارند. بنابراین، دسترسی پایدار به گاز میتواند مستقیماً بر زمان بهرهبرداری این واحدها اثر بگذارد. واحدهای فولادسازی نیز به برق پایدار و ظرفیت مناسب شبکه نیاز دارند.
در بخشهای کنسانتره و گندله، دسترسی به سنگآهن و امکان انتقال منظم مواد اهمیت بیشتری پیدا میکند. در سایر حلقههای زنجیره نیز عواملی مانند آب، برق، جاده و خطوط ریلی میتوانند روند اجرای پروژه را تحت تأثیر قرار دهند.
تداوم در اجرا و موقعیت جغرافیایی
استمرار عملیات اجرایی و تکمیل نصب تجهیزات نیز از عوامل تعیینکننده هستند. پس از پایان عملیات اصلی، راهاندازی آزمایشی و رفع نواقص فنی نیز باید انجام شود و همین مرحله میتواند بخشی از زمان باقیمانده تا بهرهبرداری را به خود اختصاص دهد. به همین دلیل، سال اعلامشده برای بهرهبرداری را باید یک زمانبندی هدف در نظر گرفت، نه یک موعد قطعی.
موقعیت جغرافیایی پروژه نیز میتواند نیازهای زیرساختی و مدت زمان اجرای آن را تغییر دهد؛ برای نمونه، تکمیل خطوط انتقال آب و انرژی، دسترسی ریلی و جادهای و آمادهسازی تأسیسات جانبی، همگی در زمانبندی نهایی پروژه اثرگذار هستند. دریافت مجوزهای لازم و هماهنگی میان بخشهای مختلف پروژه نیز بر زمان بهرهبرداری اثر میگذارد.
همچنین قیمت روزانه محصولات در کانال تلگرام و اینستاگرام اسپاد فولاد منتشر میشود.
